Vrije software
Fries in TeX
TeX is het zetsysteem waarmee veel boeken en wetenschappelijke teksten worden gemaakt. Bij Fries viel het stil terug op het Engels: Engelse kopjes, Engelse datums en afbreken op de verkeerde plek. Dat heb ik opgelost, laag voor laag.
Opgenomen is nog niet beschikbaar. Het komt bij u als het in TeX Live, MiKTeX of MacTeX zit, en dat is voor niets hieronder al het geval.
Opgenomen bij de makers
babel en polyglossia kennen nu de taal westernfrisian: kopjes, datums en de woorden die TeX zelf zet.
De regels voor hoofdletters zitten in de LaTeX-kernel.
biber sorteert Fries goed vanaf versie 2.23: y telt als i, dus Dykstra komt vóór Doele, en in vóór yn. Die versie zit nog niet in TeX Live.
Afbreken
De afbreekpatronen zijn van Esger Renkema, gemaakt uit zijn lijst van zo’n 418.000 woordvormen.
Ik heb ze getoetst aan de Foarkarswurdlist van de Fryske Akademy, de norm, en drie systematische afwijkingen verbeterd.
Op een steekproef van 485 woordvormen, met de hand nagekeken op frysker.nl, wijkt nu 0,19 procent van de afbreekpunten af. Met Nederlandse regels is dat ruim 20 procent.
Ze zijn aangeboden aan hyph-utf8, waar alle talen van TeX hun patronen vandaan halen, en wachten op opname.
Aan het regeleinde
Soms verandert een Fries woord als het over twee regels gaat. De Paadwizer (18.3a) zegt hoe: ideeën wordt idee-/en, revolúsjonêr wordt revolu-/sjonêr, en pdf’en wordt pdf-/en.
fryskhyph is een TeX-pakket dat dat doet. Het is klaar, maar nog niet uitgebracht.
Voor ConTeXt ligt een prototype bij de makers, met kopjes, datum, afbreekpatronen en hetzelfde regeleinde.
Vragen of aanvullingen?
Werkt u met Friese tekst in TeX, of ziet u iets dat niet goed gaat? Ik hoor het graag.