Vrije software

Fries in TeX

TeX is het zetsysteem waarmee veel boeken en wetenschappelijke teksten worden gemaakt. Bij Fries viel het stil terug op het Engels: Engelse kopjes, Engelse datums en afbreken op de verkeerde plek. Dat heb ik opgelost, laag voor laag.

Opgenomen is nog niet beschikbaar. Het komt bij u als het in TeX Live, MiKTeX of MacTeX zit, en dat is voor niets hieronder al het geval.

Opgenomen bij de makers

babel en polyglossia kennen nu de taal westernfrisian: kopjes, datums en de woorden die TeX zelf zet.

De regels voor hoofdletters zitten in de LaTeX-kernel.

biber sorteert Fries goed vanaf versie 2.23: y telt als i, dus Dykstra komt vóór Doele, en in vóór yn. Die versie zit nog niet in TeX Live.

babel polyglossia LaTeX-kernel biber

Afbreken

De afbreekpatronen zijn van Esger Renkema, gemaakt uit zijn lijst van zo’n 418.000 woordvormen.

Ik heb ze getoetst aan de Foarkarswurdlist van de Fryske Akademy, de norm, en drie systematische afwijkingen verbeterd.

Op een steekproef van 485 woordvormen, met de hand nagekeken op frysker.nl, wijkt nu 0,19 procent van de afbreekpunten af. Met Nederlandse regels is dat ruim 20 procent.

Ze zijn aangeboden aan hyph-utf8, waar alle talen van TeX hun patronen vandaan halen, en wachten op opname.

Patronen van Esger Renkema

Twee kolommen met hetzelfde Friese verhaal over de verjaardag van opa. De linkerkolom heeft een vrije rechterkant. De rechterkolom is uitgevuld en breekt af met fryskhyph, onder andere spûk-/ferhalen, idee-/en en gek-/ken.
Dezelfde tekst twee keer. Links met een vrije rechterkant, rechts uitgevuld met fryskhyph. Kijk naar “ideeën”: aan het eind van de regel wordt het idee-/en, en het trema valt weg.

Aan het regeleinde

Soms verandert een Fries woord als het over twee regels gaat. De Paadwizer (18.3a) zegt hoe: ideeën wordt idee-/en, revolúsjonêr wordt revolu-/sjonêr, en pdf’en wordt pdf-/en.

fryskhyph is een TeX-pakket dat dat doet. Het is klaar, maar nog niet uitgebracht.

Voor ConTeXt ligt een prototype bij de makers, met kopjes, datum, afbreekpatronen en hetzelfde regeleinde.

Vragen of aanvullingen?

Werkt u met Friese tekst in TeX, of ziet u iets dat niet goed gaat? Ik hoor het graag.

Stuur een e-mail